در هر بار فقط رفتار یک دانش‌آموز باید مورد مشاهده قرار گیرد.
رفتارهای مهم و برجسته را باید جستجو کرد.
دانش‌آموز باید ساعات مختلف روز و در موقعیت‌های متفاوت تحت مشاهده قرار گیرد تا نمونه کاملی از رفتار وی مورد بررسی واقع شود.
رفتارهای مورد مشاهده باید عملاً قابل مشاهده و بررسی باشد.
مشاهده‌کننده باید سعی کند از ثبت مشهودات در حین وقوع اجتناب نماید.
در مشاهده باید از تعبیر و تفسیر ضمنی و دخالت دادن عقاید شخصی به خصوص تصورات قبلی که درباره مشاهده وجود دارد اجتناب شود.
بهتر است دانش‌آموزانی که به عللی دارای رفتارهای غیرعادی می‌باشند مانند دانش‌آموزان ناسازگار بیشتر مورد مشاهده فردی قرار گیرند.
بهترین موقع مشاهده زمانی است که دانش‌آموز به فعالیت‌های طبیعی و عادی اشتغال دارد.
مشاهده باید به موقعیتی که مشاهده‌شونده در آن قرار دارد توجه خاص مبذول گردد.
مشاهده باید طوری انجام گیرد که دانش‌آموز از هدف مشاهده‌کننده آگاهی حاصل نکند زیرا این امر در چگونگی رفتار او اثر می‌گذارد.
مشاوران و معلمان باید به خاطر داشته باشند نتایجی که از طریق مشاهده رفتار به دست می‌آید فقط نمونه‌هایی از رفتارهای دانش‌آموزان می‌باشد.[۵۶]
۱) ارزش و فایده مشاهدات:
۱ـ مشاهده می‌تواند مکمل اطلاعاتی باشد که از طرق دیگر به دست آمده‌اند.
۲ـ مشاهده اطلاعاتی را به دست می‌دهد که با فنون دیگر نمی‌توان آنها را گردآوری کرد.
۳ـ مشاهده، رفتار واقعی و طبیعی را جلوه‌گر می‌سازد.
۴ـ مشاهده با اعمال و رفتاری که در واقع انتخابی و برگزیده هستند، سر و کار دارد.
۵ـ مشاهده موجب رشد و کمال ذهنی مشاهده‌کننده می‌شود.[۵۷]
۲) ثبت مشاهدات یا واقعه‌نویسی:
واقعه‌نویسی عبارت است از توصفی عینی از رفتار دانش‌آموز در یک موقعیت خاص محیطی و تفسیری از رفتار به وسیله مشاهده‌کننده‌ای که آن را ثبت کرده است و توصیه‌ای برای انجام عمل آینده مبتنی بر آنچه که واقع شده و تفسیر آن.[۵۸]
پایان نامه - مقاله - پروژه
واقعه‌نویسی دارای خصوصیات زیر می‌باشد:
واقعه‌نویسی ثبت عینی و واقعی رفتار مشاهده‌شده است.
واقعه‌نویسی به صورت خلاصه و دقیق تهیه می‌شود و در هر زمان فقط توصیف یک واقعه را شامل است.
واقعه‌نویسی به صورت مداوم و جامع انجام می‌گیرد.
و بالاخره واقعه‌نویسی توصیف‌کننده است.
هدف‌های واقعه‌نویسی:
تهیه و جمع‌ آوری اطلاعاتی‌که برای تکمیل پرونده تحصیلی دانش‌آموزان ضروری است.
جانشین‌کردن مدارک و شواهد خاص درباره رفتار فرد به جای تعمیم‌های مبهم و کلی از خصایص شخصیتی دانش‌آموز.
ایجاد انگیزه در معلمان به منظور جمع‌ آوری اطلاعاتی در مورد دانش‌آموزان که برای سازگاری مطلوب آنان ضروری است.
کمک به شناخت جنبه‌های اساسی شخصیت دانش‌آموزان.[۵۹]
درباره شکل و فرم واقعه‌نویسی، بین متخصصان این امر اتفاق نظر وجود ندارد. اما سه قسمت اصلی را برای تکمیل ثبت واقعه می‌توان مشخص کرد:
توصیف روشنی از واقعه و موقعیتی که در آن واقعه رخ داده است.
تعبیر و تفسیر واقعه از طرف مشاهده‌کننده.
توصیه‌هایی به وسیله مشاهده‌کننده درباره احتیاجات دانش‌آموز و ارائه طرقی‌که بدان وسیله معلمان و اولیا مدرسه می‌توانند به دانش‌‌آموز کمک کنند.[۶۰]
۳) درجه‌بندی رفتار:
یکی از فنون راهنمایی است که برای توصیف بسیاری از جنبه‌های رفتار فرد خواه از طریق خود ارزشیابی[۶۱] و خواه از طریق ارزشیابی توسط مشاهده‌کنندگان تعلیم دیده به کار می‌رود. در این فن رفتار مشاهده شده مورد قضاوت و ارزیابی قرار می‌گیرد و موقعیت فرد از نظر رفتار مورد اندازه‌گیری روی پیوسته‌ای[۶۲] که در آن درجات مختلف رفتار مشخص شده است، تعیین می‌گردد. این روش همچنین برای بررسی اعتابر سایر وسایل اندازه‌گیری مورد استفاده قرار می‌گیرد. خصایص مورد درجه‌بندی غالباً کیفی هستند مانند استقلال، اعتماد به نفس و رهبری و غیره.
اما درجه‌بندی این خصایص کیفی ممکن است به صورت کمی انجام گیرد. به این معنی که رفتارهای معین فرد به وسیله درجه‌بندی‌کنندگان مختلف مانند معلمان و مشاوران روی مقیاس درجه‌بندی مشخص می‌گردد.
انواع مقیاس درجه‌بندی عبارتند از : مقیاس درجه‌بندی نموداری، مقیاس درجه‌بندی توصیفی، مقیاس درجه‌بند مبتنی بر نمره‌گذاری و مقیاس درجه‌بندی مقایسه‌ای.[۶۳]
۴) گروه سنجی:
روشی است برای اندازه‌گیری ارتباط‌های گروهی، پذیرش افراد از طرف سایر اعضای گروه بر اساس یک ملاک بیان شده. از گروه سنجی می‌توان علاوه بر اندازه‌گیری روابط اجتماعی افراد برای تشکیل گروه‌های متجانس‌تر برای نیل به هدف‌های خاص نیز استفاده کرد.
روش‌های گروه سنجی:
الف ـ روش استفاده از ملاک خاص: این روش بیشتر در مدارس متداول است. به موجب این روش معلم یا مشاور از دانش‌آموزان می‌خواهد افرادی را که دوست دارند با آنها به صورت گروهی به فعالیت‌ها بپردازند، انتخاب کنند. معلم باید از نتایج گروه سنجی در تشکیل گروه‌ها استفاده کند تا دانش‌آموزان عملاً نتایج انتخاب‌های خود را ببینند وگرنه گروه سنجی‌های بعدی نتایج اطمینان بخشی نخواهد داشت. قبل از آنکه به آزمایش گروه سنجی بپردازیم باید اطمینان حاصل کنیم که افراد گروه فرصت کافی برای آشنایی با یکدیگر را داشته‌اند بعلاوه باید به آنها اطمینان داده شود که انتخاب‌های آنها محرمانه باقی می‌ماند.
ب ـ استفاده از سئوالیه یا وسایل درجه‌بندی: در این روش نگرش‌ها و یا احساسات افراد نسبت به یکدیگر اندازه‌گیری می‌شود. برای اجرای این روش وسایل و ابزار خاصی لازم است. بعلاوه در این روش انتظار نمی‌رود که بر اساس نتایج آن تغییراتی در وضعیت گروه‌ها داده شود.[۶۴]
فایده مهم گروه سنجی تشخیص و شناسایی افرادی است که مسایل و گرفتاری‌هایی دارند و باید از راهنمایی و مشاوره سود برند. برخی معتقدند این اعمال برای مشاهده کننده متبحر و یا معلمی که رهبران کلاس و افراد منزوی را می‌شناسد، ضرورتی ندارد. این موضوع گاهی درست است اما تحقیق نشان داده است که عقاید بسیاری از مشاهده کنندگان فاقد کارآموزی از کیفیت و ترکیب واقعی گروه بسیار دور بوده است. اما ارزش اصلی اطلاعات حاصل از سنجش گروهی آشکار ساختن افرادی است که مسایل و مشکلاتی از لحاظ روابط اجتماعی دارند تا مشاور و راهنما بتواند از امکانات و تسهیلات خود در رفع آنها استفاده کند.[۶۵]
۵) مصاحبه:
یکی از مهمترین فنون راهنمایی و مشاوره مصاحبه است. مصاحبه رابطه حضوری مشاور و مراجع است که برای نیل به هدفی معین انجام می‌گیرد.[۶۶]
مصاحبه باید در آغاز، به داشتن آزادی و اختیار و فقدان قضاوت اخلاقی و تعیین ارزش مطالب، مشخص و متمایز باشد.[۶۷]
انواع مصاحبه: از نظر هدف، مصاحبه را به مصاحبه تحقیقی و مصاحبه درمانی و مشاوره‌ای تقسیم می‌کنند. مصاحبه تحقیقی در امور پژوهشی به منظور کشف حقایق و بررسی امور مختلف جهت نیل به هدف‌های خاص انجام می‌گیرد. مصاحبه مشاوره‌ای و مصاحبه درمانی به منظور کمک به مراجع جهت حل مسایل و مشکلات وی انجام می‌گیرد.
ایجاد رابطه حسنه، گوش دادن، انعکاس افکار و احساسات مراجع، مشاهده، سکوت و ختم جلسه از نکاتی هستند که در انجام مصاحبه مشاوره‌ای باید رعایت شود.
۶) شرح‌حال‌نویسی:
شرح‌حال‌نویسی به عنوان یکی از وسایل شناخت نه تنها رفتار فرد را روشن می‌سازد، بلکه نگرش‌ها، احساسات و حالات عاطفی وی را نیز که در ورای این رفتارهاست، برای ما معلوم می‌دارند. به نظر بسیاری از متخصصان دو نوع شرح‌حال‌نویسی وجود دارد:
شرح‌حال‌نویسی سازمان یافته یا کنترل شده و شرح‌حال‌نویسی آزاد.[۶۸]
معلمان یا مشاوران نمی‌دانند در شرح‌حال‌نویسی باید عناوین و موضوعاتی را برای نوشتن به شاگردان بدهند و یا آنها را در نوشتن مطالب خویش آزاد بگذارند. در این مورد بررسی قابل توجهی صورت گرفته است که تعداد زیادی از مسایل مربوط به آموزش و پرورش در شرح‌حال‌های متشکل و میزان زیادی از مسایل مربوط به روابط خانوادگی در شرح حال‌های غیرمتشکل ملاحظه شد.
در تعبیر و تفسیر شرح‌حال‌نویسی، باید نکاتی را در نظر داشت که در زیر به اختصار آورده می‌شوند:
نکات فراموش شده
طول شرح حال
لغات و اصطلاحات

موضوعات: بدون موضوع  لینک ثابت


فرم در حال بارگذاری ...